กำไรทางบัญชี ≠ กำไรทางภาษี : รายการปรับปรุงที่นักบัญชีต้องรู้

ทำไมกำไรทางบัญชีจึงไม่เท่ากับกำไรทางภาษี?

สาเหตุหลักมาจากแนวคิดในการบันทึกบัญชีและการคำนวณภาษีมีเป้าหมายต่างกัน ดังนี้:

• กำไรทางบัญชี (Accounting Profit): มุ่งเน้นการสะท้อนฐานะการเงินและผลการดำเนินงานที่แท้จริงตามหลักความระมัดระวัง และเกณฑ์คงค้าง (Accrual Basis)

• กำไรทางภาษี (Tax Profit): มุ่งเน้นการจัดเก็บภาษีของรัฐบาลภายใต้กรอบของประมวลรัษฎากร ซึ่งบางรายการถูกจำกัดสิทธิ์ หรือมีเงื่อนไขเวลาที่แตกต่างกัน

ความแตกต่างนี้แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะใหญ่ๆ คือ ความแตกต่างชั่วคราว (Temporary Differences) ซึ่งจะกลับรายการได้ในอนาคต และ ความแตกต่างถาวร (Permanent Differences) ซึ่งไม่มีวันเท่ากันตลอดไป

รายการปรับปรุงหลักที่นักบัญชีต้องรู้ (Tax Adjustments)

ในการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษีจากกำไรสุทธิทางบัญชี (บวกกลับรายจ่ายที่หักไม่ได้ และหักออกด้วยรายได้ที่ได้รับยกเว้น) รายการปรับปรุงที่พบบ่อยมีดังนี้

1. ค่ารับรองและค่าบริการ (Entertainment Expenses)

• ทางบัญชี: บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายตามจริงที่เกิดขึ้นเพื่อดำเนินธุรกิจ

• ทางภาษี: ประมวลรัษฎากรอนุญาตให้หักเป็นรายจ่ายได้ไม่เกิน 0.3% ของรายได้หรือทุนชำระแล้ว (แล้วแต่จำนวนใดจะสูงกว่า) และกำหนดเพดานสูงสุดไม่เกิน 10 ล้านบาท ส่วนที่เกินจากเกณฑ์นี้ต้อง “บวกกลับ” (Add back) เป็นรายจ่ายทางภาษี

2. ค่าเสื่อมราคาทรัพย์สิน (Depreciation)

• ทางบัญชี: คำนวณตามการใช้งานจริงและอายุการให้ประโยชน์ที่ฝ่ายบริหารประเมิน (เช่น ใช้วิธีเส้นตรงตามอายุการใช้งาน 5 ปี)

• ทางภาษี: ต้องใช้อัตราค่าเสื่อมราคาตามกฎหมายภาษีอากร (เช่น อาคาร 5%, เครื่องจักร 20%) หากอัตราทางบัญชีสูงกว่าทางภาษี ส่วนต่างที่เกินต้องนำมาบวกกลับในรอบภาษีนั้น

3. รายจ่ายส่วนตัวและรายจ่ายที่ไม่เกี่ยวข้องกับกิจการ

• รายจ่ายใดๆ ที่นำมาใช้เป็นค่าใช้จ่ายของบริษัทแต่เป็นเรื่องส่วนตัวของผู้ถือหุ้นหรือกรรมการ (เช่น ค่าผ่อนบ้านส่วนตัว ค่าใช้จ่ายรถยนต์ส่วนตัวที่ไม่ได้ใช้ในกิจการ) ถือเป็นรายจ่ายที่หักไม่ได้ตามมาตรา 65 ตรี แห่งประมวลรัษฎากร ต้องบวกกลับทั้งหมด

4. สำรองต่างๆ (Provisions)

• ทางบัญชี: บันทึกตั้งสำรองตามหลักความระมัดระวัง เช่น สำรองหนี้สงสัยจะสูญ หรือสำรองสินค้าล้าสมัย

• ทางภาษี: ประมวลรัษฎากรไม่อนุญาตให้นำค่าเผื่อหรือเงินสำรองต่างๆ มาเป็นรายจ่ายในงวดที่ตั้งขึ้น ยกเว้นการตัดหนี้สูญที่เป็นไปตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขของกรมสรรพากรเท่านั้น ดังนั้น สำรองทางบัญชีจึงต้องถูกบวกกลับทางภาษี

5. รายได้ที่ได้รับยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล

• บางกรณีบริษัทอาจมีรายได้ทางบัญชีที่เป็นเงินปันผลที่ได้รับจากบริษัทอื่น (ซึ่งเข้าเงื่อนไขได้รับยกเว้นไม่ต้องมารวมคำนวณเป็นรายได้) หรือเงินสนับสนุนจากภาครัฐ รายการเหล่านี้ต้องนำมา “หักออก” จากกำไรทางบัญชีตอนคำนวณภาษี

สรุปแนวทางปฏิบัติสำหรับนักบัญชี

การจัดทำกระดาษทำการเพื่อกระทบยอด กำไรสุทธิทางบัญชีให้เป็นกำไรสุทธิทางภาษี (Tax Reconciliation) เป็นขั้นตอนหัวใจสำคัญก่อนยื่นแบบ ภ.ง.ด.50 หรือ ภ.ง.ด.51 นักบัญชีจึงควรตรวจสอบรายการค้าแต่ละประเภทอย่างละเอียด แยกแยะให้ออกว่ารายการใดใช้เกณฑ์บัญชี และรายการใดต้องปรับปรุงตามประมวลรัษฎากร เพื่อป้องกันความเสี่ยงเรื่องเบี้ยปรับ เงินเพิ่ม และความถูกต้องของงบการเงินในระยะยาว